فێرکاری
فەرهەنگی زاراوەکانی کریپتۆ
بەخێربێن بۆ فەرهەنگی گشتگیری زاراوەکانی کریپتۆ، بلۆکچەین، و ئاڵوگۆڕی دیجیتاڵی. ئەم لیستەی 38 زاراوە بە تایبەت بۆ بەکارهێنەرانی کورد (سۆرانی) ئامادەکراوە.
١. زاراوە بنەڕەتییەکان
Core Basics
- Blockchainبلۆکچەین / زنجیرەبلۆک
- دەفتەرێکی دیجیتاڵیی بەشکراو و لاناوەندییە (لامەرکەزی)، کە سەرجەم مامەڵە داراییەکان بە شێوەیەکی پارێزراو و شەفاف تۆمار دەکات و ناتوانرێت دەستکاری بکرێت.
- Cryptocurrencyدراوی بلۆکچەینی / کریپتۆکارەنسی
- دراوێکی دیجیتاڵییە کە تەکنەلۆژیای کۆدسازی (Cryptography) بەکاردێنێت بۆ پاراستنی مامەڵەکان و کۆنترۆڵکردنی دروستکردنی یەکە نوێیەکان، بەبێ پێویستی بە بانکەکان.
- Bitcoin (BTC)بیتکۆین
- یەکەم و بەناوبانگترین دراوی دیجیتاڵییە لە جیهاندا، کە لە ساڵی ٢٠٠٩ لەلایەن کەسێک یان گروپێک بە ناوی خوازراوی (ساتۆشی ناکامۆتۆ) دروستکرا.
- Altcoinئاڵتکۆین (دراوی جێگرەوە)
- بە هەر دراوێکی دیجیتاڵی دەوترێت کە بیتکۆین نەبێت. بۆ نموونە: ئیتێریۆم (Ethereum) یان سۆلانا (Solana).
- Stablecoinستەیبڵکۆین (دراوی جێگیر)
- جۆرێکە لە دراوی کریپتۆ کە بەهایەکەی بەستراوەتەوە بە سەرمایەیەکی جێگیرەوە، زۆربەی جاران بە دۆلاری ئەمریکییەوە (وەک USDT یان USDC)، بۆ ئەوەی لە گۆڕانکاری تیژی نرخ پارێزراو بێت.
٢. پاراستن و کۆگا
Security & Storage
- Crypto Walletجزدانی کریپتۆ
- بەرنامەیەکی نەرمەکاڵایی یان ئامێرێکی ڕەقەکاڵاییە کە ڕێگەت پێدەدات دراوە دیجیتاڵییەکانت تێدا کۆگا بکەیت، بنێریت و وەریگریت.
- Public Key / Addressکلیلی گشتی / ناونیشان
- وەک ژمارەی حسابی بانکی وایە؛ ناونیشانێکی کۆدکراوە کە دەتوانیت بیدەیت بە کەسانی تر بۆ ئەوەی دراوت بۆ بنێرن.
- Private Keyکلیلی تایبەت
- وەک وشەی تێپەڕ (Password) یان هێمای نهێنیی جزدانەکەت وایە. هەرکەسێک دەستی بەم کلیلە بگات، دەتوانێت سەرجەم دراوەکانت ببڕێت، بۆیە دەبێت بە تەواوی بە نهێنی بمێنێتەوە.
- Seed Phraseدەستەواژەی ڕزگارکردن / کۆدی پشتیوانی
- زنجیرەیەک وشەیە (زۆربەی کات ١٢ یان ٢٤ وشە) کە وەک کلیلێکی سەرەکی کاردەکات بۆ هێنانەوە و چاککردنەوەی جزدانەکەت لە کاتی وێرانبوون یان ونبوونی ئامێرەکەتدا.
- Cold Walletجزدانی سارد
- جزدانێکی ئەلیکترۆنییە (وەک فلاش میمۆری تایبەت) کە بە ئینتەرنێتەوە نەبەستراوەتەوە، ئەمەش وای لێدەکات بە تەواوی پارێزراو بێت لە هاککردنی ئۆنلاین.
- Hot Walletجزدانی گەرم
- جزدانێکی نەرمەکاڵاییە لەسەر مۆبایل یان کۆمپیوتەر کە هەمیشە بە ئینتەرنێتەوە بەستراوەتەوە؛ بەکارهێنانی ئاسانە بەڵام مەترسی هاککردنی زیاترە.
٣. بازرگانی و زاراوەکانی بازاڕ
Trading & Market
- Exchangeبۆرسە / سەکۆی ئاڵوگۆڕ
- سەکۆیەکە بۆ کڕین و فرۆشتنی دراوە دیجیتاڵییەکان. دەکرێت ناوەندی بێت (CEX) وەک باینانس، یان لاناوەندی بێت (DEX) وەک یونیسواپ.
- Bull Marketبازاڕی گامێشی (بازاڕی گەشەسەندوو)
- قۆناغێکە لە بازاڕدا کە تێیدا نرخەکان بە بەردەوامی ڕوو لە بەرزبوونەوە دەکەن و گەشبینی بەسەر وەبەرهێنەراندا زاڵە.
- Bear Marketبازاڕی ورچی (بازاڕی دابەزیو)
- قۆناغێکە کە تێیدا نرخەکان بە توندی و بۆ ماوەیەکی درێژخایەن دادەبەزن و ترسی دابەزینی زیاتر لە بازاڕدا هەیە.
- HODLهۆدڵ (دەستگرتن بە دراوەوە)
- زاراوەیەکی سۆشیاڵ میدیایە کە بەواتای "هێشتنەوە و نەفرۆشتنی دراوەکان" دێت بۆ ماوەیەکی درێژخایەن، تەنانەت ئەگەر نرخەکانیش بە توندی دابەزن.
- FOMOفۆمۆ (ترسی لەدەستچوونی هەل)
- هەستێکی دەروونییە لای وەبەرهێنەر کاتێک دەبینێت نرخێک زۆر بەرز دەبێتەوە، و لە ترسی ئەوەی قازانجەکەی لەدەست نەچێت، بەپەلە و بەبێ لێکۆڵینەوە دراوەکە دەکڕێت.
- FUDفەد (ترس، دڵەڕاوکێ، گومان)
- بڵاوکردنەوەی هەواڵی نەرێنی یان دەنگۆی ناڕاست لەسەر دراوێک یان بازاڕەکە بە گشتی، بە مەبەستی ترساندنی خەڵک و دابەزاندنی نرخەکە.
- Gas Feeکرێی گاز / کرێی تۆڕ
- ئەو کرێیەیە کە بەکارهێنەران دەیدەن بە تۆڕی بلۆکچەینەکە (وەک ئیتێریۆم) بۆ جێبەجێکردن و پشکنینی مامەڵە داراییەکانیان.
٤. ئیکۆسیستەم و دابەشکاری
Ecosystem & Distribution
- Airdropئێردرۆپ (دابەشکردنی خۆڕایی)
- پڕۆسەیەکە کە تێیدا پڕۆژە نوێیەکانی کریپتۆ، دراو یان تۆکنی خۆڕایی بەسەر بەکارهێنەراندا دابەش دەکەن، وەک پاداشتێک بۆ بەشداریکردنی پێشوەختە یان ڕیکلامکردن بۆ پڕۆژەکە.
- DEX (Decentralized Exchange)بۆرسەی لاناوەندی (DEX)
- سەکۆیەکی ئاڵوگۆڕی دراوە کە بەبێ لایەنی سێیەم یان کۆنتڕۆڵی ناوەندی کاردەکات. بەکارهێنەران ڕاستەوخۆ لە ڕێگەی جزدانەکانی خۆیانەوە مامەڵە دەکەن (وەک Uniswap یان PancakeSwap).
- CEX (Centralized Exchange)بۆرسەی ناوەندی (CEX)
- سەکۆیەکی ئاڵوگۆڕە کە لەلایەن کۆمپانیایەکی دیاریکراوەوە بەڕێوەدەبرێت و سەرپەرشتی دەکرێت (وەک Binance یان Bybit). پێویستی بە تۆمارکردنی زانیاری کەسی (KYC) هەیە.
- Testnetتۆڕی تاقیکاری (تێستنێت)
- بلۆکچەینێکی تاقیکارییە کە گەشەپێدەران بەکاریدێنن بۆ تاقیکردنەوەی پڕۆژەکانیان پێش ئەوەی بیخەنە گەڕ. دراوەکانی ناو ئەم تۆڕە هیچ بەهایەکی داراییان نییە.
- Mainnetتۆڕی سەرەکی (مەیننێت)
- بلۆکچەینە ڕاستەقینە و کۆتاییەکەیە کە تێیدا مامەڵە داراییە ڕاستەقینەکان ئەنجام دەدرێن و دراوەکان بەهای ڕاستەقینەیان هەیە.
٥. زاراوەکانی سۆشیاڵ میدیا و کۆمەڵگە
Crypto Twitter & Slang
- CT (Crypto Twitter)کریپتۆ تویتەر
- کۆمەڵگەی سەرەکی و جیهانی کریپتۆیە لەسەر پلاتفۆرمی X (تویتەری پێشوو)، کە تێیدا شیکاری، دەنگۆ، هەواڵ و پڕۆژە نوێیەکان بڵاودەکرێنەوە.
- Whaleنەهەنگ (وەبەرهێنەری گەورە)
- بەو کەس یان دامەزراوانە دەوترێت کە بڕێکی ئێجگار زۆر لە دراوێکی دیجیتاڵییان لایە، بە شێوەیەک کە کڕین یان فرۆشتنیان دەبێتە هۆی گۆڕینی ئاراستەی نرخی بازاڕ.
- To the Moonبەرەو مانگ (بەرزبوونەوەی خێرا)
- دەستەواژەیەکە کاتێک بەکاردێت کە نرخی دراوێک بە خێراییەکی زۆر و بە ڕێژەیەکی گەورە ڕوو لە بەرزبوونەوە دەکات.
- WAGMIواگمی (هەموومان سەردەکەوین)
- کورتکراوەی (We Are All Going To Make It). دروشمێکی گەشبینییە لە نێوان کۆمەڵگەی کریپتۆدا، بە تایبەت کاتێک بازاڕ باشە یان پڕۆژەیەک سەرکەوتوو دەبێت.
- NGMIئێن-جی-ئێم-ئای (سەرناکەویت)
- کورتکراوەی (Not Going To Make It). بە گاڵتەجاڕی یان ڕەخنە وەک ئاماژەیەک بۆ کەسێک بەکاردێت کە بڕیارێکی خراپی دارایی دەدات یان تێگەیشتنی بۆ بازاڕەکە نییە.
- DYORلێکۆڵینەوەی خۆت بکە
- کورتکراوەی (Do Your Own Research). ئامۆژگارییەکی گرنگە کە دەڵێت پێش ئەوەی پارە لە هەر دراوێک یان پڕۆژەیەکدا دابنێیت، خۆت بەدواداچوونی وردی بۆ بکە و متمانە بە قسەی خەڵک مەکە.
- Diamond Handsدەستی ئەڵماسی
- بەو کەسانە دەوترێت کە ئیرادەیەکی بەهێزیان هەیە و دراوەکانیان بۆ ماوەیەکی درێژ دەهێڵنەوە، تەنانەت ئەگەر بازاڕەکە بە توندی دابەزێت و قەیرانیش بێت.
- Paper Handsدەستی کاغەزی
- بەو وەبەرهێنەرانە دەوترێت کە ناتوانن بەرگەی دابەزینی نرخ بگرن و بە خێرایی لەژێر کاریگەری ترسدا دراوەکانیان بە زیان دەفرۆشن.
٦. تەکنەلۆژیا و ئابووری تۆکن
Advanced Concepts
- Smart Contractگرێبەستی زیرەک
- پرۆگرامێکی کۆمپیوتەرییە کە لەسەر بلۆکچەین پاشەکەوت کراوە و کاتێک مەرجەکانی ناو گرێبەستەکە جێبەجێ دەبن، بە شێوەیەکی ئۆتۆماتیکی و بەبێ نێوەندگیر کارەکان ڕادەپەڕێنێت.
- DeFi (Decentralized Finance)دارایی لاناوەندی (DeFi)
- سیستەمێکی داراییە لەسەر بلۆکچەین کە ڕێگە بە خزمەتگوزارییەکانی وەک قەرزدان، قەرزوەرگرتن و بازرگانی دەدات بەبێ پێویستی بە دامەزراوە فەرمییەکان وەک بانکەکان.
- Rug Pullڕوگ پوڵ (فێڵکردن و ڕفاندنی سەرمایە)
- جۆرێکە لە فێڵکردن (Scam) کە تێیدا گەشەپێدەرانی پڕۆژەیەک دوای کۆکردنەوەی پارەیەکی زۆر لە وەبەرهێنەران، پڕۆژەکە بەجێدەهێڵن و تەواوی پارەکە دەبەن و بەهای دراوەکە دەگەیەننە سفر.
- Degenerate (Degen)دیجن (مەترسیخواز / سەرکێش)
- بەو بازرگانانە دەوترێت کە ستراتیژییەکی زۆر پڕ سەرکێشی و مەترسیدار پەیڕەو دەکەن، وەک کڕینی دراوە بێ بەهاکان (Meme coins) یان بازرگانی فیوچەرز بە لێڤەرێجی بەرز بەبێ لێکۆڵینەوە.
- Tokenomicsتۆکنۆمیکس (ئابووری تۆکن)
- لێکۆڵینەوە لە سیستەمی ئابووری دراوێک، وەک: بڕی گشتی دراوەکە چەندە، چۆن دابەش دەبێت، و چۆن دەخرێتە بازاڕەوە.
- ATH (All-Time High)بەرزترین نرخ لە مێژوودا
- بەرزترین ئاستی نرخە کە دراوێکی دیجیتاڵی لە تەواوی مێژووی دروستبوونییەوە پێی گەیشتبێت.
- ATL (All-Time Low)نزمترین نرخ لە مێژوودا
- نزمترین ئاستی نرخە کە دراوێکی دیجیتاڵی لە تەواوی مێژووی مامەڵەکردنیدا بۆی دابەزیبێت.
ئەم فەرهەنگە بەردەوام نوێ دەکرێتەوە. ئەگەر زاراوەیەکت لەبیر بوو، لە ڕێگەی سۆشیاڵ میدیاوە پێمان بڵێ.